หมอนขิด ภูมิปัญญาไทยบรรเทาปวดหลัง คอ ขา จากการนั่งทำงานนาน

หมอนขิด ภูมิปัญญาไทยบรรเทาปวดหลัง

หมอนขิด เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สั่งสมกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ซึ่งเป็นการรักษาวัฒนธรรมทางหัตถกรรม ที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นผูกพันกับการดำรงวิถีชีวิตวัฒนธรรมประเพณีของคนไทยชาวอีสานโดยทั่วไป เป็นของใช้ในครัวเรือนหรือปัจจัยสี่ สำหรับหนุนนอนผลิตจากผ้าลายขิดทอมือจากผ้าฝ้าย และใช้เป็นเครื่องขอขมาญาติผู้ใหญ่และพ่อล่ามในงานแต่งงาน งานบวช งานบุญประเพณี งานขึ้นบ้านใหม่ รวมถึงเป็นเครื่องชี้วัดคุณสมบัติความเป็นกุลสตรี หรือแม่ศรีเรือนของสตรีไทยชาวอีสาน ซึ่งหากใครมีฝีมือในการทำหมอนขิดได้อย่างปราณีต สวยงามมักจะเป็นที่หมายปองของชายหนุ่มและพ่อแม่ ญาติผู้ใหญ่ของฝ่ายชาย

นอกจากนั้นยังได้พัฒนารูปแบบ สีสัน ประณีต สวยงาม มีความทันสมัย หลากหลายรูปแบบมากขึ้น เช่น หมอนหน้าม้า หรือหมอนอิง, หมอนหน้าป่องหรือไส้โกน, หมอนหน้าทึบหรือหน้าตัน ซึ่งทำให้ผลิตภัณฑ์ มีมูลค่าเพิ่ม เป็นที่ต้องการของตลาด สำหรับใช้เป็นของฝากของที่ระลึกและของใช้ในครัวเรือน ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย

“หมอนขิด” มาจากผ้าที่นำมาใช้ที่เรียกว่า ผ้าขิด เป็นผ้าทอพื้นเมืองของภาคอีสาน ที่มีความผูกพันและเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมกับชาวอีสานมาแต่โบราณ และผ้าขิดเป็นต้นกำเนิดของหมอนสามเหลี่ยม (หมอนขวาน) หรือ หมอนขิดเพราะเป็นหมอนที่ทำมาจากผ้าขิด เป็นเอกลักษณ์ที่ปู่ย่า ตายาย สอนลูกหลานทำหมอน เป็นหัตถกรรมของชาวอีสานที่มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชนไทยในภาคตะวันออกเฉียง เหนือ และคุณค่าด้านประโยชน์ใช้สอย ได้รับความนิยมทั่วไป

มีการนำผ้าขิดมาใช้งานหลายรูปแบบ ทั้งที่ใช้เองในชีวิตประจำวันและเป็นเครื่องนุ่งห่ม ของฝาก สิ่งของประดับ ใช้ในครัวเรือน หรืองานบุญพิธีต่างๆ เช่นงานบวช งานแต่ง จนผ้าขิดกลายเป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่นที่ทุกคนให้การยอมรับและ ภาคภูมิใจ ต่อมา ได้มีการคิดค้นรูปแบบ ลวดลายใหม่ๆ หลากหลายแบบมากขึ้น เช่น ผลิตภัณฑ์หมอนขิด หมอนขวาน เบาะรองนั่ง หมอนหนุน ซึ่งมีรูปแบบหลากหลาย และสีสันสดใสสวยงาม มีความสวยงาม แข็งแรง ทนทาน หนุนนอนสบาย และลวดลายงดงาม มีให้เลือกมากมาย

ปัจจุบันผลิตกันมากที่บ้านศรีฐาน อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร ยังคงที่รักษาภูมิปัญญาดั้งเดิมในการสืบทอดการทำหมอนขิดให้ยังคงอยู่คู่กับ ชุมชน และสร้างอาชีพให้กับชุมชนศรีฐานกว่า 1,000 ครัวเรือน ทำให้มีรายได้เลี้ยงครอบครัวได้เป็นอย่างดี

จากคำบอกเล่าของปราชญ์ชาวบ้านว่า เมื่อประมาณ พ.ศ. 2504 ได้คณะชาวบ้านศรีฐานร่วมกันทำบุญที่วัดศรีธรรมมาราม อำนาจเมือง จังหวัดยโสธร ได้เห็นหมอนสามเหลี่ยมที่วัด ซึ่งใช้สำหรับพิงดูสวยงามและได้มีการนำรูปแบบมาพัฒนาด้านรูปทรงให้มีความประณีต สวยงามโดดเด่น เป็นลักษณ์ของชุมชน หมอนสามเหลี่ยมหรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า หมอนขวาน ยังเป็นสัญลักษณ์ศิลปหัตถกรรมไทย พ.ศ. (2531-2532) และเป็นส่วนหนึ่งในคำขวัญของจังหวัดยโสธร