โรคไขมันพอกตับ โรคร้ายของมนุษย์เงินเดือนสายปาร์ตี้และสายปิ้งย่าง

โรคไขมันพอกตับ : ตับสำคัญอย่างไร

ตับเป็นอวัยวะที่มีความสำคัญมาก เพราะว่าตับเปรียบเสมือนเป็นศูนย์กลางการทำงานของส่วนต่างๆ ของร่างกายเกือบทั้งหมด ตั้งแต่การย่อยอาหารในส่วนที่เรารับประทานเข้าไปเป็นอณูที่เล็กที่สุด หลังจากนั้นก็นำไปสร้างเป็นโปรตีนต่างๆ ตามสเป็คของร่างกายที่ต้องการ นอกจากนั้นสิ่งที่เรารับประทานเข้าไปกรณีที่เป็นพิษ ตับก็ยังมีหน้าที่ทำให้เสื่อมพิษหรือทำให้มีความรุนแรงของพิษที่ลดลง มากไปกว่านั้นตับยังมีหน้าที่ขับของเสียออกมาได้ โดยเฉพาะขับออกมาทางน้ำดี ในกรณีที่ท่อน้ำดีอุดตันหรือไม่สามารถขับของเสียออกมาได้ ตับก็จะทำให้มีการคั่งของของเสียโดยเฉพาะน้ำดีในร่างกาย ก็จะเกิดมีภาวะที่เรียกว่า “ดีซ่าน” เวลาที่มีการอักเสบของตับนั่นคือตับทำงานได้ไม่ดี

สาเหตุทำลายตับ

สำหรับโรคตับนั้นสามารถเกิดได้กับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นเพศหญิงหรือเพศชาย อาจจะมีส่วนต่างๆ ที่มีความแตกต่างกันบ้างเล็กน้อย เช่น ปัจจัยเสี่ยงในกรณีที่มีโอกาสที่จะพบกับสิ่งต่างๆ ที่เพิ่มมากในแต่ละคนที่ไม่เหมือนกัน โดยเฉพาะโรคสำคัญๆ ที่จะมีผลกับตับคือ

ไวรัสตับอักเสบ ซึ่งไม่จะเป็นเพศหญิงหรือเพศชายเมื่อได้รับการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบตั้งแต่ เอ, บี, ซี, ดี หรืออี ก็สามารถทำให้ตับอักเสบได้ทั้งสิ้น นอกจากนั้นไวรัสบางตัว เช่น ไวรัสบีหรือซีก็จะทำให้มีการเกิดตับอักเสบเรื้อรังได้ และเมื่อมีการอักเสบมานานอาจเกิดภาวะตับแข็ง รวมถึงการเกิดมะเร็งตับได้
การดื่มสุรา เครื่องดื่มแอลกฮอล์ทุกชนิดไม่ว่าจะเป็น เหล้า เบียร์ หากดื่มในปริมาณที่มากเกินความพอดี เช่น ในเพศหญิงเกินกว่าเบียร์ 1 กระป๋องต่อวัน หรือในเพศชายเกินกว่าเบียร์ 1 ขวดกลมต่อวันก็จะมีผลเสียต่อตับในระยะยาวได้ ซึ่งนานเข้าก็อาจจะทำให้เกิดมีตับอักเสบ รวมถึงสภาวะตับแข็ง
ภาวะอ้วน โรคที่สำคัญในทุกเพศและพบเป็นจำนวนมากในปัจจุบันก็คือ ภาวะโรคอ้วนหรือที่เราเรียกว่าภาวะ “โรคไขมันพอกตับ” ถ้าจะเรียกชื่ออย่างเป็นทางการคือ “ภาวะที่มีตับคั่งไขมัน” ซึ่งจริงๆ คนมักจะตกใจกลัวกับการที่แพทย์วินิจฉัยอย่างนี้ แต่ในความเป็นจริงก็คือถ้าท่านอ้วน ท่านลงพุง ท่านก็จะมีสภาวะนี้เกือบทุกคน เพราะฉะนั้นการที่มีภาวะตับคั่งไขมันนี้ นอกจากจะมีผลเสียต่อตัวแล้วยังส่งผลเสียอื่นๆ ตามมาอีกมากมาย กล่าวคือโรคต่างๆ เหล่านี้เรียกว่า “โรคโหงวเฮ้งดี” คือผู้ป่วยมักจะเสียชีวิตด้วยโรคหัวใจ โรคเส้นเลือดสมอง รวมทั้งมีความเสี่ยงในการเกิดโรคตับได้เช่นเดียวกัน
ภาวะจากยาหรืออาหารเสริม รวมถึงสมุนไพรต่างๆ ไม่มีสารใดที่มีแต่ประโยชน์โดยไม่มีโทษ การรับประทานยา อาหารเสริม สิ่งต่างๆ เหล่านี้ หากรับประทานเกินความจำเป็นหรือไม่มีข้อบ่งชี้ก็อาจจะเกิดอันตรายต่อสุขภาพ ไม่ว่าจะเป็น ตับ ไต แต่ในวันนี้ที่เราพูดถึงก็คือเรื่องของตับ ดังนั้น ไม่ควรซื้อยามารับประทานเองโดยไม่ได้มีคำสั่งจากแพทย์ รวมถึงไม่ควรเชื่อบุคคลที่แอบอ้างว่ายานี้สามารถบำรุงโน่น บำรุงนี่ได้ก็จะเป็นผลเสียทั้งสิ้น นอกจากนั้นในบางครั้งการรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นอาหารสุกๆ ดิบๆ อาหารข้างถนนที่ไม่สะอาด อาหารที่ค้างคืน อาจจะส่งผลเสียที่ตามมาก็คือเกิดการติดเชื้อ ซึ่งการติดเชื้อนี้อาจจะเป็นการติดเชื้อที่ทำให้เกิดมีลำไส้อักเสบ รวมถึงในบางกรณีก็อาจจะเป็นการติดเชื้อที่ทำให้เกิดมีสภาวะตับอักเสบได้เช่นเดียวกัน

อาการป่วยจากโรคตับ

ตับมีหน้าที่เสมือนกับสถานีไฟฟ้าของร่างกาย เมื่อตับเสื่อมหรือมีการอักเสบก็จะมีภาวะเหมือนกับไฟตก เพราะฉะนั้นผู้ป่วยก็จะมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย โดยเฉพาะตอนบ่ายๆ มีอาการง่วงเหงา หาวนอน มากไปกว่านั้นในกรณีที่ตับเสื่อมไปมากๆ ก็จะทำให้การสร้างสารต่างๆ ที่ร่างกายควรจะสร้างก็เสื่อมไป เช่น ไม่สามารถสร้างโปรตีนได้ก็จะทำให้เกิดมีภาวะบวม ท้องมาน ไม่สามารถสร้างการแข็งตัวของเลือดได้ ทำให้มีเลือดออกได้ง่าย หยุดยาก ไม่สามารถขับของเสียต่างๆ ได้ทำให้มีของเสียคั่งในร่างกาย เกิดภาวะซึมในสภาวะที่เรียกว่า “ตับวาย”

โรคไขมันพอกตับ โรคร้ายคนเมือง

สำหรับโรคไขมันพอกตับหรือที่เรียกให้ถูกต้องคือภาวะตับคั่งไขมัน ซึ่งจะเป็นโรคที่พบบ่อยมากในคนเมือง โดยเฉพาะในปัจจุบันเรารับประทานอาหารหนักเป็นมื้อเย็น มื้อเช้าอาจจะดื่มแค่กาแฟ ขนมปังเล็กๆ น้อยๆ แต่ไปหนักที่มื้อเย็น รับประทานเสร็จนอนไม่ออกกำลังกาย ออกไปดื่มเหล้าเมายา เที่ยวเตร่กลางดึก เพราะฉะนั้นสิ่งต่างๆ เหล่านี้ สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือมีพลังงานที่ได้จากการรับประทานเกิน ในขณะที่การออกกำลังกายน้อยลง ผลที่ตามมาคืออัตราการเข้าของพลังงานที่มากกว่าอัตราการออกก็จะทำให้มีภาวะไขมันเกินและมีการคั่งตามอวัยวะต่างๆ ค่อยๆ มากขึ้นและจะทำให้เกิดมีโรคแทรกซ้อนตามมา ซึ่งอย่างที่กล่าวแล้วว่าโรคแทรกซ้อนนี้ไม่จำเป็นว่าจะเกิดเฉพาะที่ตับเท่านั้น ที่สำคัญก็จะเกิดภาวะดื้อต่ออินซูลิน ทำให้มีไขมันในเลือดสูง ความดันสูง ทำให้มีภาวะโรคหลอดเลือดหัวใจตีบตัน หรือสภาวะโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งก็เป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญของโรคภาวะตับคั่งไขมันทั้งสิ้น เพราะฉะนั้นสิ่งต่างๆ เหล่านี้เราไม่สามารถจะแก้ไขได้ด้วยการรับประทานยา สิ่งที่สำคัญคือต้องการการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม คือ กินให้น้อย ใช้ให้มาก ออกกำลังกายให้มากตามสมควร

สังเกตตับตัวเอง….ก่อนสายไป

สำหรับการสังเกตตนเองว่าตับเรามีอาการแย่แล้ว โดยทั่วไปตับส่วนใหญ่ไม่แสดงอาการ หากรอจนมีอาการนั่นคืออาการแย่จริงๆ ส่วนใหญ่มักจะเป็นขั้นสุดท้ายของโรคตับแล้ว ก็คือตับหมดทุนสำรองจริงๆ ดังที่เรามักจะได้ยินเสมอว่าคนโน้นมีอาการโรคตับ คนนี้มีอาการโรคตับ 2-3 เดือนก็เสียชีวิตไปแล้ว เพราะฉะนั้นสิ่งที่สำคัญคือ ถ้าอยู่ในความเสี่ยงดังกล่าวมาแล้วข้างต้น ควรได้รับการตรวจประเมินจากแพทย์เป็นระยะๆ และถ้ายังไม่ได้รับการตรวจประเมิน หากมีอาการอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด บวม ท้องมาน ตัว ตาเหลือง หรือมีอาการจุกแน่นบริเวณใต้ชายโครงขวาโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อได้รับการตรวจประเมินว่าตับของท่านมีอาการมากมายไปแล้วหรือยัง

ดูแลตับตั้งแต่วันนี้

ปัจจุบันเราไม่มียาที่บำรุงตับจริง ที่จะบำรุงให้ตับมีสุขภาพที่ดีขึ้น เพราะตับเป็นอวัยวะที่แทบจะไม่ต้องการการบำรุง ส่วนใหญ่สิ่งที่เราได้เข้าไปเป็นภาวะที่ทำให้ตับมีความเดือดร้อนหรือเป็นโรคเพิ่มมากขึ้นทั้งสิ้น เราไม่มียาที่สามารถจะรักษาล้างพิษตับได้ เพราะฉะนั้นที่มีการโฆษณาการล้างพิษตับต่างๆ เหล่านั้นเป็นการล้างผลาญหรือทำให้ตับเสื่อมเพิ่มมากขึ้นแทนที่จะทำให้ตับฟื้นตัว สิ่งที่สำคัญก็คือ พยายามที่จะลดการใช้ยาโดยไม่มีข้อบ่งชี้จากแพทย์ ดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอ รับประทานอาหารแต่พอดี เดินสายกลางไม่มากหรือน้อยเกินไป ออกกำลังกายเป็นกิจวัตร สิ่งต่างๆ เหล่านี้คือยาอายุวัฒนะที่จะทำให้มีชีวิตยืนยาว

ในกรณีที่มีสภาวะตับเสื่อมมากจริงๆ ในบางภาวะที่ไม่เกี่ยวกับมะเร็งตับในระยะลุกลาม เราอาจจะพิจารณาเรื่องการเปลี่ยนตับได้ แต่อย่างไรก็ตามการเปลี่ยนตับไม่ได้ง่ายเหมือนกับการมีเครื่องเก่าแล้วเปลี่ยนเป็นเครื่องใหม่ เพราะจะต้องมีค่าใช้จ่าย มีการรับประทานยากดภูมิตลอดชีวิต และก็มีโอกาสที่จะเสียชีวิตขณะผ่าตัดเปลี่ยนตับได้ แต่ที่สำคัญก็คือไม่มีตับจะมาให้ เพราะการบริจาคตับในปัจจุบันมีอัตราที่น้อยมาก เพราะฉะนั้นการพิจารณาเรื่องของการเปลี่ยนตับต้องถือว่าอาศัยดวงอย่างแท้จริง เพราะฉะนั้นเราอย่าไปพึ่งการรักษาภายหน้าเลย รีบดูแลตัวเองเสียแต่วันนี้ อยู่กับตับที่พ่อแม่ให้มาให้ได้นานที่สุดและปกติที่สุด นั่นคือสิ่งที่ดีที่สุด

ดูแลตับอย่างถูกวิธี ห่างไกลโรค

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือรับประทานอาหารถูกสุขอนามัย ไม่รับประทานอาหารสุกๆ ดิบๆ รับประทานอาหารแต่พอดี คือไม่มากไปหรือน้อยจนเกินไป รับประทานอาหารครบทุกหมู่ โดยทั่วไปในปัจจุบันอาหารที่มีพืช ผัก หรืออาหารที่เราเรียกว่า “อาหารเมดิเตอร์เรเนียน” คือมีผัก มีธัญพืชและมีเนื้อปลาเป็นหลักน่าจะเป็นอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพมากที่สุด เพราะในปัจจุบันเราพบว่าการรับประทานเนื้อแดงมากเกินไป ไม่ว่าจะเป็นหมูหรือเนื้อนอกจากจะเพิ่มความเสี่ยงต่อสุขภาพไม่ว่าจะเป็นภาวะที่มีไขมันพอกตับ ภาวะหลอดเลือดหัวใจ รวมถึงมะเร็งหลายชนิดก็สัมพันธ์กับการรับประทานเนื้อแดง เพราะฉะนั้นการรับประทานอาหารแบบเมดิเตอร์เรเนียน การออกกำลังอย่างสม่ำเสมอ ไม่ผลัดวันประกันพรุ่ง ลด ละการดื่มเครื่องดื่มแอลกฮอล์ และการใช้ยาที่ไม่จำเป็นโดยไม่มีข้อบ่งชี้จากแพทย์ สิ่งต่างๆ เหล่านี้คือภูมิคุ้มกันสำหรับ ทำให้ตับของแข็งแรงและสมบูรณ์ตลอดไป

ข้อมูลโดย รศ.นพ.ทวีศักดิ์ แทนวันดี หัวหน้าสาขาวิชาโรคระบบทางเดินอาหาร รพ.ศิริราช