ลิ้นอักเสบ โรคที่ควรรู้ของลิ้น และการดูแลลิ้นของเรา

อาการที่พบบ่อยของลิ้น

อาการเจ็บลิ้น

สาเหตุของการเจ็บลิ้น ที่พบบ่อย ได้แก่

ลิ้นมีแผลจากสาเหตุต่างๆ เช่น แผลจากการกัดลิ้น ฟันบางซี่คมหรือแตกจึงครูดลิ้น และแผลร้อนใน
ลิ้นอักเสบจากการกินอาหารและเครื่องดื่มรสจัด หรือร้อนหรือเย็นจัด
ลิ้นอักเสบเนื่องจากขาดอาหาร
ลิ้นอักเสบติดเชื้อ
จากแผลมะเร็ง

การดูแลตนเองและการพบแพทย์เมื่อเจ็บลิ้น ที่สำคัญคือ การดูแลสุขภาพและรักษาความสะอาดช่องปาก และรีบพบแพทย์เสมอเมื่อ

อาการลิ้นเจ็บยังเรื้อรังภายหลังดูแลตนเองแล้ว 1-2 สัปดาห์
อาการเจ็บแย่ลง
เจ็บลิ้นร่วมกับมีไข้
กินอาหารและดื่มน้ำได้น้อย
ลิ้นบวมมาก ซึ่งถ้ามีการหายใจลำบากร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์เป็นการฉุกเฉิน
เมื่อกังวลในอาการ

ลิ้นสีซีด

สีปกติของลิ้นคือสีชมพูออกแดง เช่นเดียวกับสีเยื่อเมือกของเนื้อเยื่อทุกชนิดของช่องปาก ซึ่งเมื่อมีสีซีดมักเกิดพร้อมกันทั้งช่องปาก แต่มองเห็นได้ง่ายที่ลิ้นและริมฝีปาก สาเหตุของลิ้นสีซีด ที่พบบ่อย ได้แก่

จากโรคเลือด เช่น โรคธาลัสซีเมีย
จากการขาดวิตามินบี
จากโรคขาดเกลือแร่เหล็ก
จากโรคที่ทำให้เกิดแผลเรื้อรังในทางเดินอาหาร เช่น โรคกระเพาะอาหารอักเสบ และโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ เพราะเป็นสาเหตุให้มีเลือดออกเรื้อรังจากแผล หรือจากเนื้อเยื่อที่อักเสบ

การดูแลตนเองและพบแพทย์เมื่อลิ้นซีดกว่าปกติ ที่สำคัญคือ รีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุเพื่อการรักษาที่ทันท่วงที เพราะจะเห็นได้ว่าสาเหตุลิ้นซีด มีได้ตั้งแต่สาเหตุที่ไม่รุนแรง เช่น ขาดธาตุเหล็ก ไปจนถึงสาเหตุรุนแรง เช่น จากโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่

ลิ้นเป็นร่อง

ลิ้นเป็นร่อง ได้แก่ ลิ้นที่ร่องลึกทั้งด้านบนและด้านข้างของลิ้น โดยมักไม่ก่ออาการผิดปกติอื่นๆ

ลิ้นเป็นร่องพบได้ประมาณร้อยละ 2-5 ในคนปกติทั่วไป ซึ่งเชื่อว่าเป็นลักษณะหนึ่งของพันธุกรรม เพราะพบว่าเกิดได้คล้ายคลึงกันในคนครอบครัวเดียวกัน

ลิ้นเป็นร่องอาจเกิดจากโรคได้บ้าง เช่น เป็นอาการหนึ่งจากการอักเสบของเนื้อเยื่อใบหน้า หรือของประสาทใบหน้า ซึ่งส่งผลให้ใบหน้ารวมทั้งลิ้นเกิดอักพฤกษ์หรืออัมพาต กล้ามเนื้อลิ้นจึงไม่ทำงาน เกิดการหย่อยยาน ส่งผลให้เกิดลิ้นเป็นร่อง

การดูแลตนเองและการพบแพทย์เมื่อลิ้นเป็นร่อง คือ เมื่อลิ้นเป็นร่องและเกิดร่วมกับอาการผิดปกติอื่นๆ ควรรีบพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ แต่เมื่อไม่มีอาการผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย โดยเฉพาะเป็นตั้งแต่เกิด หรือเป็นมานานแล้ว อาจไม่จำเป็นต้องพบแพทย์ ยกเว้นเมื่อมีความกังวล

ลิ้นลายเหมือนแผนที่

ลิ้นลายเหมือนแผนที่ หมายถึง จะเป็นเป็นปื้นสีชมพูเข้มหรือสีแดงบนลิ้นเหมือนเกิดลิ้นอักเสบ ล้อมรอบด้วยเนื้อลิ้นสีขาวเทาหรือขาวเหลือง มองเห็นเป็นลวดลายคล้ายแผนที่ มีขนาดและรูปร่างต่างๆได้ ซึ่งอาการนี้มักเกิดอย่างรวดเร็วและหายได้เองภายใน 1-3 วัน

อาการซึ่งเกิดร่วมกับลิ้นลายเหมือนแผนที่ ได้แก่ รู้สึกเคืองหรือแสบลิ้นเมื่อกินหรือดื่ม สาเหตุของลิ้นลายเหมือนแผนที่ ยังไม่ทราบชัดเจน แต่พบปัจจัยเสี่ยง คือ

ความเครียด
ขาดวิตามินบี
มีการเปลี่ยนแปลงระดับฮอร์โมนเพศก่อนมีประจำเดือน (จึงทำให้พบอาการนี้ได้บ่อยกว่าในผู้หญิง)
ลิ้นระคายเคืองจากอาหารบางชนิด จากยาบางชนิด จากการแพ้สารในยาสีฟัน หรือจากการแพ้สารบางชนิดในน้ำยาบ้วนปาก

การดูแลตนเองและการพบแพทย์เมื่อมีอาการลิ้นลายเป็นแผนที่ โดยทั่วไป อาการลิ้นลายเป็นแผนที่เป็นอาการไม่รุนแรง มักเป็นๆ หายๆ ตามปัจจัยเสี่ยง ซึ่งการดูแลตนเอง ได้แก่

กินอาหารมีประโยชน์ให้ครบ 5 หมู่ทุกวัน เพิ่มผัก ผลไม้ และธัญพืช เพราะมีวิตามินบีสูง
สังเกตความสัมพันธ์ระหว่างอาการกับอาหาร หรือเครื่องบริโภคต่างๆ รวมทั้งยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปาก เพื่อหลีกเลี่ยงสิ่งนั้นๆ
เมื่อมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย หรือเจ็บลิ้นมาก หรือผู้ป่วยกังวล หรือมีอาการบ่อย ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง

ลิ้นเป็นฝ้า

ลิ้นเป็นฝ้า ได้แก่ ลิ้นถูกปกคลุมด้วยฝ้า ทำให้เห็นเป็นสีตามสีฝ้า ไม่เป็นสีชมพูตามปกติ และมักมองไม่เห็นตุ่มรับรส

ลิ้นเป็นฝ้ามักเกิดร่วมกับอาการอื่นๆ เช่น เจ็บลิ้น หรือมีไข้ หรือเบื่ออาหาร หรือรสชาติอาหารผิดปกติ และมักมีกลิ่นปาก

เมื่อลิ้นเป็นฝ้าขาว มักเกิดจากลิ้นติดเชื้อรา แต่เมื่อฝ้าเป็นสีเหลืองหรือสีค่อนข้างคล้ำ มักเกิดจากลิ้นติดเชื้อแบคทีเรีย

ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดลิ้นเป็นฝ้า ที่พบบ่อย ได้แก่

จากโรคซีดหรือโรคเลือด
ใส่ฟันปลอมไม่เหมาะสม และรักษาความสะอาดไม่ดีพอ ซึ่งลิ้นมักเป็นฝ้าขาวจากการติดเชื้อรา
สูบบุหรี่
ดื่มสุรา
ขาดอาหาร โดยเฉพาะวิตามินและเกลือแร่
แพ้สารบางชนิดในยาสีฟัน หรือในน้ำยาบ้วนปากบางชนิด

การดูแลตนเองเมื่อลิ้นเป็นฝ้า เมื่อลิ้นเป็นฝ้าโดยไม่มีไข้ หรือลิ้นไม่เจ็บ ไม่บวม ฝ้ามักหายได้เองจากการดูแลสุขภาพและรักษาความสะอาดของช่องปาก แต่ถ้าลิ้นเป็นฝ้าบ่อย ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง เพราะบ่อยครั้งฝ้าขาวจากการติดเชื้อราบ่อยๆ อาจเกิดจากร่างกายมีภูมิคุ้มกันโรคต่ำหรือจากโรคที่ก่อให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันโรคต่ำ เช่น โรคติดเชื้อไวรัสเอชไอวี

ข้อมูลจาก หนังสือโรคของช่องปากและฟัน สำนักพิมพ์อมรินทร์สุขภาพ

บทความน่าสนใจอื่นๆ