สาเหตุโรคกระเพาะอาหาร
ก่อนรู้จัก สาเหตุโรคกระเพาะอาหาร เรามาทำความเข้าใจความหมายของโรคกระเพาะอาหารก่อน โดยโรคกระเพาะอาหาร หมายถึง โรคแผลกระเพาะอาหาร (peptic ulcer disease) ผู้ป่วยจะมีแผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้นที่เกิดจากกรดและน้ำย่อยเพปซิน โดยผู้ป่วยอาจจะมีหรือไม่มีอาการปวดก็ได้
หรือหากผู้ป่วยมีอาการปวดท้องกระเพาะอาหารหรืออาการอาหารไม่ย่อย (dyspepsia) โดยมีอาการปวดหรือความรู้สึกไม่สบายที่เกิดขึ้นจากกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น เช่น ปวดหรือแสบร้อนลิ้นปี่ อาการแน่นท้องหลังกินอาหารและอาการอิ่มอาหารเร็วกว่าปกติ ซึ่งอาจจะเกิดจากโรคแผลกระเพาะอาหารหรือสาเหตุอื่นก็ได้
สาเหตุ แผลในกระอาหาร โรคกระเพาะอาหาร
แบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม คือ
- กลุ่มที่เกิดจากการติดเชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร (Helicobacter pylori) ในกระเพาะอาหาร
- กลุ่มที่เกิดจากการใช้ยาต้านการอักเสบชนิดที่ไม่ใช่สเตอรอยด์ (NSAIDs : Non-steroidal anti-inflammatory drugs)
- กลุ่มที่ไม่ได้เกิดจากทั้งการติดเชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไรและการใช้ยาต้านการอักเสบชนิดที่ไม่ใช่สเตอรอยด์ โดยอาจเกิดจากไลฟ์สไตล์ที่ผิดๆ เช่น กินอาหารไม่เป็นเวลา ความเครียด ดื่มชา กาแฟที่มีส่วนผสมของกาเฟอีน กินอาหารรสจัด ผลไม้รสเปรี้ยว หรืออาหารที่มีแก๊ส เช่น โซดา ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้จะกระตุ้นให้กรดในกระเพาะอาหารหลั่งมากขึ้น
สังเกตตัวเอง! อาการโรคกระเพาะอาหาร
ปวดท้องบริเวณลิ้นปี่ ด้านบนช่องท้อ ลามไปทางซ้ายหรือหลัง และมักปวดสัมพันกับมื้ออาหาร เช่น ก่อนกินอาหาร นอกจากนี้อาจมีอาการท้องอืด แน่นท้อง จุกเสียด อาหารไม่ย่อย คลื่นไส้อาเจียน และอาจรุนแรงจนเกิดเลือดออกในกระเพาะอาหาร โดยอาจอาเจียนเป็นสีน้ำตาล สีกาแฟ หรืออาจถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ
การรักษาโรคกระเพาะอาหาร
หากมีอาการควรมาพบแพทย์อายุรกรรม ด้านระบบทางเดินอาหาร โดยแพทย์จะประเมินความรุนแรงและความเรื้อรังของผู้ป่วย ถ้าผู้ป่วยอายุยังน้อย โรคกระเพาะอาหารอาจเกิดจากความเครียด อาจรักษาโดยการใช้ยารักษาอาการอักเสบได้ ได้แก่ ยาลดกรดหรือยาที่ช่วยป้องกันเยื่อบุกระเพาะอาหาร
แต่ถ้ากินยาแล้วไม่ดีขึ้น ปวดรุนแรงตลอดวัน ปวดบิดจนตัวงอ จะต้องรีบมาพบแพทย์ทันที หรือผู้ป่วยเริ่มเกิดอาการหลังอายุ 40 ปี ปวดรุนแรงจนทำให้ตื่นนอน มีอาการอาเจียนอย่างต่อเนื่อง กลืนอาหารลำบาก มีภาวะโลหิตจางหรือดีซ่าน มีตับม้ามโตหรือมีต่อมน้ำเหลืองโต คลำดูพบก้อนในท้อง มีน้ำหนักลดอย่างชัดเจน มีประวัติการตกเลือดจากทางเดินอาหาร เช่น อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ถ่ายเป็นเลือดรวมถึงมีประวัติโรคมะเร็งทางเดินอาหารในครอบครัวอย่างชัดเจน อาจจะต้องส่องกล้องตรวจระบบทางเดินอาหารส่วนต้นคือกระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก เพื่อดูว่าหลอดอาหาร และกระเพาะมีการอักเสบอย่างไร เนื้อเยื่อในกระเพาะเป็นไง และมีการอักเสบถึงขั้นไหน และรักษาตามอาการต่อไป
โดยปกติแล้วแผลในกระเพาะอาหาร บางสาเหตุรักษาหายขาดได้ ถ้าเกิดจากการติดเชื้อก็สามารถกินยาฆ่าเชื้อหายได้ หรือในกลุ่มที่เรียกว่า กระเพาะอาหารอักเสบแบบไม่มีแผล กลุ่มนี้พบบว่ากระเพาะอาหารไม่อักเสบรุนแรง จะเป็นๆ หายๆ สัมพันธ์กับความเครียด หรือบางช่วงมีกรดในกระเพาะมาก ก็สามารถกินยารักษาตามอาการได้ หากเนื้อเยื่อในกระเพาะอาหารไม่ผิดปกติ ส่วนใหญ่กินยาประมาณ 2 เดือนจะหาย
หากมีการอักเสบเรื้อรัง มีการติดเชื้อ ปล่อยให้อักเสบไปนานๆ อาจมีการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อจะมีโอกาสเสี่ยงเป็นมะเร็งกระเพาะอาหารมากขึ้นได้
ปรับพฤติกรรม หลีกหนีโรคกระเพาะอาหาร
การรักษาโรคกระเพาะให้หายขาย สิ่งสำคัญคือการหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นต่างๆ
- การลดความวิตกกังวลและความเครียด
- กินอาหารให้ตรงเวลา กินพอดีๆ ไม่อิ่มจัด
- เลี่ยงอาหารรสจัด เค็มจัด เผ็ดจัด ผลไม้รสเปรี้ยว ชา กาแฟ
- ออกกำลังกายครั้งละ 30 นาที สัปดาห์ละ 3-4 ครั้ง เพื่อเพิ่มการบีบตัวของกระเพาะ ช่วยย่อยอาหารได้ดีขึ้น
- กินยาเพื่อรักษาอาการที่เกิดขึ้นตามแพทย์สั่ง
- งดสูบบุหรี่ เพราะเป็นปัจจัยเสี่ยงของการเกิดแผลกระเพาะอาหารและภาวะแทรกซ้อนของแผลกระเพาะอาหารและทำให้การหายของแผลกระเพาะอาหารช้าลงและเกิดการกลับเป็นซ้ำได้บ่อยขึ้น
- งดดื่มแอลกอฮอล์ เพราะสามารถกระตุ้นการหลั่งกรดและทำให้เกิดการบาดเจ็บต่อเยื่อบุกระเพาะอาหารได้ ทำให้เกิดอาการปวดท้องกระเพาะอาหารได้ และโรคตับแข็งจากแอลกอฮอล์อาจทำให้เกิดโรคแผลกระเพาะอาหารได้บ่อยขึ้นกว่าคนปกติ
ข้อมูลโดย
นายแพทย์ สมบุญ รุ่งจิรธนานนท์
อายุรแพทย์โรคระบบทางเดินอาหาร
ศูนย์ทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลนครธน
